ممنوعیت تورهای گردشگری در فصل گاوبانگی مرال‌ها یا همان گوزن‌های قرمز هیرکانی در حالی اجرا می‌شود که به گفته یک کارشناس حیات وحش حضور انبوه گردشگران در این دوره حساس می‌تواند به برهم خوردن رفتار طبیعی این گونه در فصل جفت‌گیری منجر شود.
به گزارش ایسنا، فصل گاوبانگی یکی از حساس‌ترین مقاطع چرخه زیستی مرال‌هاست؛ دوره‌ای که گوزن‌های نر با بانگ‌های ویژه برای جفت‌یابی، جذب ماده‌ها و تعیین قلمرو با یکدیگر رقابت می‌کنند. در این دوره، آرامش زیستگاه اهمیت ویژه‌ای دارد و هرگونه حضور و فعالیت انسانی خارج از چارچوب‌های حفاظتی می‌تواند رفتار طبیعی این گونه را تحت تأثیر قرار دهد.
در سال‌های اخیر، برگزاری تورهایی با عنوان «تور گاوبانگی» با هدف مشاهده و شنیدن بانگ مرال‌ها مورد توجه قرار گرفته است اما افزایش حضور گردشگران، سر و صدا و رفت‌وآمد در زیستگاه، این پرسش را مطرح کرده که آیا تماشای این پدیده طبیعی به قیمت برهم خوردن آرامش حیوانات تمام می‌شود؟ از سوی دیگر، بانگ مرال‌ها می‌تواند اطلاعاتی درباره محل حضور این گونه را در اختیار شکارچیان غیرمجاز قرار دهد و حساسیت موضوع را دوچندان کند.
با توجه به این موضوع سازمان حفاظت محیط زیست برگزاری تورهای گردشگری در فصل گاوبانگی را ممنوع کرده است؛ تصمیمی که به گفته کارشناسان، در صورت اجرای جدی می‌تواند به حفاظت بهتر از مرال‌ها کمک کند. با این حال، کارشناسان معتقدند به جای گردشگری انبوه، می‌توان از ظرفیت افراد متخصص و علاقه‌مند در قالب «حفاظت مشارکتی» استفاده کرد تا هم کمبود نیروی انسانی در مناطق تا حدی جبران و هم این فصل حساس بدون ایجاد اختلال در چرخه طبیعی زندگی مرال‌ها سپری شود.
ممنوعیت تورهای گاوبانگی؛ تصمیمی برای کاهش فشار بر مرال‌ها در فصل جفت‌گیری
عبدالله سالاری - کارشناس محیط زیست طبیعی و مدیریت حیات وحش - با تأکید بر حساسیت فصل گاوبانگی مرال‌ها، ممنوعیت برگزاری تورهای گردشگری در این دوره را تصمیمی سنجیده دانست و به ایسنا گفت: حضور تعداد زیادی از گردشگران در زیستگاه مرال‌ها می‌تواند روند طبیعی جفت‌گیری این گونه را مختل کند.
وی افزود: گاوبانگی در واقع بخشی از دوره مستی و فصل جفت‌گیری مرال‌هاست؛ زمانی که این گونه ارزشمند حیات وحش برای جفت‌گیری اقدام می‌کند و با بانگ زدن، رقبای خود را از محدوده دور می‌کند و قلمرو خود را مشخص می‌کند.
این کارشناس حیات وحش با اشاره به رواج تورهای موسوم به «تورهای گاوبانگی» افزود: برگزاری تور به این شکل، برنامه‌ای علمی و اصولی نیست چراکه در فصل جفت‌گیری که یکی از حساس‌ترین دوره‌های زندگی این حیوان است، شلوغی و حضور بیش از حد انسان در زیستگاه می‌تواند چرخه طبیعی جفت‌گیری را تحت تأثیر قرار دهد.
سالاری ادامه داد: اگر قرار باشد از ظرفیت علاقه‌مندان در این دوره استفاده شود، بهتر است به جای «تور گردشگری» از مفهوم «مدیریت مشارکتی» استفاده کنیم، یعنی افراد آگاه، متخصص و علاقه‌مند در کنار مأموران سازمان حفاظت محیط زیست و به صورت کنترل‌شده در مناطق مستقر شوند و به حفاظت از حیات وحش کمک کنند.
این کارشناس محیط زیست طبیعی با اشاره به کمبود نیروی انسانی در برخی مناطق حفاظت‌شده تصریح کرد: به‌ویژه در فصل گاوبانگی که دوره‌ای حساس است، می‌توان از نیروهای آگاه و آموزش‌دیده برای کمک به محیط‌بانان استفاده کرد و بخشی از کمبود نیروی انسانی را از این طریق جبران کرد.
وی با بیان اینکه حضور تورهای گردشگری انبوه در مناطق محل گاوبانگی عایدی اکولوژیک برای منطقه ندارد، گفت: برخی افرادی که در قالب تور وارد این مناطق می‌شوند، آگاهی لازم نسبت به رفتار این گونه یا مخاطرات طبیعت را ندارند و حضور آنان نه‌تنها ممکن است به اکوسیستم آسیب بزند، بلکه می‌تواند خودشان را نیز در معرض خطر قرار دهد.
سالاری همچنین با اشاره به احتمال سوءاستفاده شکارچیان غیرمجاز از صدای مرال‌ها در فصل گاوبانگی اظهار کرد: بانگ مرال‌ها می‌تواند برای شکارچیان قابل استفاده باشد و آنان را به سمت محل حضور این گونه هدایت کند؛ بنابراین در چنین شرایطی افزایش رفت‌وآمد و حضور افراد غیرضروری در زیستگاه، با اهداف حفاظتی همخوانی ندارد.
وی ممنوعیت تورهای گردشگری در فصل گاوبانگی را تصمیمی درست و سنجیده ارزیابی کرد و گفت: اگر این ممنوعیت به‌درستی اجرا شود و صرفاً روی کاغذ باقی نماند، می‌تواند در حفاظت از مرال‌ها و بهبود شرایط فصل گاوبانگی مؤثر باشد.
این کارشناس محیط زیست طبیعی در پاسخ به این پرسش ایسنا که آیا این تصمیم می‌تواند موفقیت فصل گاوبانگی را افزایش دهد، توضیح داد: به‌طور قطع اگر منظور از گردشگری، حضور انبوه افراد و ایجاد سر و صدا و آلودگی باشد، ما ظرفیت چنین توریسمی را در فصل گاوبانگی و حتی در بسیاری از مناطق طبیعی کشور نداریم اما اگر موضوع در قالب حفاظت مشارکتی و با حضور افراد متخصص و آموزش‌دیده دنبال شود، نه‌تنها مشکلی ایجاد نمی‌کند بلکه می‌تواند کمک‌کننده نیز باشد.
سالاری در پایان بر ضرورت همکاری میان سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی تأکید کرد و گفت: متولی گردشگری در کشور وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و حفاظت از مناطق حفاظت‌شده و گونه‌های حیات وحش نیز بر عهده سازمان حفاظت محیط زیست است بنابراین همکاری این دو مجموعه می‌تواند در مدیریت اصولی گردشگری در زیستگاه‌های حیات وحش و حفاظت از گونه‌هایی مانند مرال بسیار راهگشا باشد.