آیین «منشور کوروش؛ سرمایه ملی و میراث جهانی» به همت انجمن آثار و مفاخر فرهنگی و با حضور جمعی از علاقهمندان به فرهنگ و تمدن ایرانی و صاحبنظران حوزه فرهنگ، تاریخ و میراث فرهنگی، سهشنبه دهم شهریورماه ۱۴۰۵ در تالار اجتماعات شهید مطهری (ره) انجمن برگزار شد.
به گزارش ایسنا، محمود شالویی، رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی در این آیین با گرامیداشت یاد و نام علامه سیدمحمدحسین طباطبایی، سخنان خود را با شعری از این عالم و فیلسوف برجسته آغاز کرد و گفت: علامه طباطبایی در روزگاری که شخصیت کوروش با حملات و داوریهای مختلف مواجه بود، با تکیه بر تحقیق، بررسی و استدلال علمی، در تفسیر المیزان و ذیل آیات مربوط به ذوالقرنین، با صراحت دیدگاه خود را مطرح کرد و با توجه به قرائن موجود، نظر ابوالکلام آزاد درباره تطبیق ذوالقرنین با کوروش را به حقیقت نزدیکتر دانست.
او افزود: ذوالقرنین شخصیتی است که در قرآن کریم با اوصافی ستوده معرفی شده و خداوند از عدالت، توانمندی و شیوه رفتار او سخن گفته است؛ از این رو، نمیتوان به آسانی شخصیتهایی را که در تاریخ به خشونت و خونریزی شناخته شدهاند، با چنین تصویری منطبق دانست. در مقابل، کوروش در روایتهای تاریخی با مفاهیمی چون آزادگی، انصاف، عدالت، مردمداری و تدبیر در کشورداری شناخته میشود.
شالویی با تأکید بر جایگاه علمی علامه طباطبایی اظهار کرد: عظمت علامه در آن بود که بدون تعصب و هراس، نتیجه تحقیق خود را بیان میکرد و بر آن میایستاد. تفسیر المیزان نیز نمونهای برجسته از پیوند دانش، فلسفه، حکمت و تحقیق در جهان تشیع است.
رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ادامه داد: برگزاری این آیین فرصتی است تا ضمن بررسی ابعاد تاریخی و جهانی منشور کوروش، با یکی از چهرههای برجسته تاریخ ایران نیز بیشتر آشنا شویم و جایگاه میراث فرهنگی و تمدنی ایران را در عرصه جهانی بهتر بشناسیم.
او خاطرنشان کرد: هیچ ملتی به اندازه ملت ایران از چنین ریشههای عمیق فرهنگی، تاریخی و تمدنی برخوردار نیست و تداوم ظهور دانشمندان و اندیشمندانی چون ابوریحان بیرونی، فارابی، ابنسینا، زکریای رازی، مولانا، حافظ، سعدی، رودکی و فردوسی، گواه ظرفیت ماندگار این سرزمین است.
در ادامه احمد پاکتچی سفیر و نماینده دائم ایران در یونسکو با تأکید بر اینکه سخنان خود را نه از منظر تخصص در ایران باستان، بلکه به عنوان گزارشی از روند تصویب قطعنامه منشور کوروش در یونسکو ارائه میکند، گفت: در اینجا بیشتر میخواهم تصویری از آنچه در یونسکو گذشت و مسیری که این قطعنامه برای تصویب طی کرد، ارائه کنم.
او افزود: درباره منشور کوروش باید توجه داشت که در فضای بینالمللی، وقتی از چند هزار سال سابقه تمدنی ایران سخن میگوییم، عظمت این پیشینه بیش از پیش آشکار میشود.
سفیر و نماینده دائم ایران در یونسکو با تأکید بر ضرورت واقعگرایی در مواجهه با میراث فرهنگی اظهار کرد: نباید درباره داشتههای فرهنگی خود دچار مبالغه و خودفریفتگی شویم، اما در مقابل نیز نباید آنچه را واقعاً داریم نادیده بگیریم. میراث فرهنگی ایران، در عین آنکه سرمایهای ملی است، میراثی جهانی نیز محسوب میشود و به همان اندازه که ملت ایران در پدید آوردن آن کوشیده، مسئولیت حفاظت و معرفی آن را نیز بر عهده دارد.
پاکتچی ادامه داد: قطعنامه منشور کوروش در یونسکو با یکصد و نود و چهار رأی موافق، بدون حتی یک رأی مخالف و بدون هیچ اصلاحیهای به تصویب رسید؛ اتفاقی که برای یک سند بینالمللی امر متعارفی نیست. همچنین ۱۴ کشور در جریان تصویب قطعنامه در حمایت از آن سخن گفتند.
او اظهار کرد: این قطعنامه یک «ثبت» ساده در فهرست میراث جهانی یونسکو نیست، بلکه قطعنامهای مستقل و اختصاصی درباره منشور کوروش است که از اهمیت این منشور به عنوان یکی از کهنترین اسناد مرتبط با حقوق بشر و گفتوگوی فرهنگها و تنوع فرهنگی تجلیل میکند.
نماینده دائم ایران در یونسکو گفت: از مهمترین مفاد این قطعنامه، دعوت از کشورهای عضو برای معرفی منشور کوروش در برنامههای آموزشی و درسی و نیز اجرای برنامههایی برای بهرهگیری از محتوای آن در جهان امروز است. بنابراین، موضوع صرفاً بزرگداشت یک میراث تاریخی نیست، بلکه تلاش برای زنده نگه داشتن و بهرهگیری از پیام آن در جهان معاصر است.
پاکتچی در پایان تأکید کرد: نباید کوروش و منشور او را یک حادثه منفرد در تاریخ ایران بدانیم، بلکه باید مسیر فرهنگی و تاریخیای را شناخت که به چنین دستاوردی منجر شده است. ایران باستان و ایران امروز دو فرهنگ گسسته نیستند؛ ما با یک فرهنگ مستمر و زنده مواجهیم که در طول تاریخ، گنجینههای ارزشمندی برای بشریت پدید آورده و همچنان توان تولید و اثرگذاری دارد.
سومین سخنران این مراسم روزبه زرین کوب عضو هیات علمی دانشگاه تهران بود. او گفت: آنچه بسیاری از حاضران را در این مجلس گرد آورده، پیش از هر چیز نام ایران است و باید از تلاشهای احمد پاکتچی، سفیر و نماینده دائم ایران در یونسکو، برای تصویب قطعنامه منشور کوروش قدردانی کرد؛ اقدامی که به اعتقاد من نیازمند تجلیل شایسته و مفصل است.
او افزود: برای فهم جایگاه کوروش باید صحنه تاریخی جهان در روزگار او را در نظر گرفت. در سال ۵۳۹ پیش از میلاد، ایرانیان پس از قرنها فشار، یورش، غارت و تهدید قدرتهایی چون آشور، در برابر انتخابی سرنوشتساز میان ادامه یک زندگی همراه با ناامنی و یا جنبشی بزرگ برای بقا و آینده خود قرار داشتند.
زرینکوب با بیان اینکه ظهور هخامنشیان ایران را از یک قدرت محلی و منطقهای به بازیگری تعیینکننده در سیاست جهانی تبدیل کرد، اظهار کرد: کوروش در چنین شرایطی با فتح بابل، شیوهای متفاوت از فاتحان پیشین در پیش گرفت. در جهانی که ویران کردن شهرهای مغلوب، قتل مردم و نابودی معابد امری رایج بود، رفتار مسالمتآمیز و انسانی کوروش با مردم بابل پدیدهای تازه به شمار میآمد.
عضو هیات علمی دانشگاه تهران ادامه داد: مقایسه رفتار کوروش با فاتحانی که پس از فتح بابل و شوش به ویرانی، کشتار و نابودی شهرها دست زدند، نشان میدهد که عملکرد انسانی کوروش جلوهای روشن از فرهنگ و روح ایرانی بود. کوروش در بابل تنها یک شهریار فاتح نبود، بلکه نماد فرهنگ ایرانی بود.
او اظهار کرد: کوروش بدون برخورداری از تجربه طولانی در اداره یک قلمرو پهناور و چندفرهنگی، توانست با تکیه بر مبانی فرهنگ ایرانی، حکومتی انسانی و شرافتمندانه را بر سرزمینی گسترده با اقوام، زبانها و ادیان گوناگون سامان دهد.
زرینکوب در پایان با اشاره به پیام ماندگار منشور کوروش گفت: این منشور پس از گذشت قرنها همچنان انسان ایرانی را به عبور از مرزهای قومی، دینی، مذهبی و زبانی و رسیدن به وحدت و یگانگی فرامیخواند. در «ایران جهانی» جایی برای خودبینی، تفرقه و تجزیهطلبی نیست و همه مردمان و اقوام، خودی و متعلق به یک پیکره فرهنگیاند.
حسن فرطوسی دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، آخرین سخنران این برنامه بود. او با اشاره به اهمیت تبدیل سرمایه ملی به میراثی جهانی گفت: رویدادی که به واسطه یک قطعنامه در یونسکو رقم خورد، یکی از مصادیق روشن تبدیل تهدید به فرصت بود و نشان داد که میتوان در شرایط دشوار، با بهرهگیری از ظرفیت دیپلماسی فرهنگی، از یک چالش، فرصتی برای معرفی سرمایههای فرهنگی ایران به جهان ساخت.
او افزود: پیشنهاد اولیه قطعنامه منشور کوروش از سوی تاجیکستان مطرح شد و در مقطعی که امکان ثبت یک رویداد در چارچوب سهمیههای معمول وجود نداشت، با ابتکار و پیگیری نمایندگان ایران و تاجیکستان، مسیر دیگری برای طرح موضوع در یونسکو شکل گرفت. در این میان، نقش دکتر احمد پاکتچی، سفیر و نماینده دائم ایران در یونسکو، در پیشبرد این روند بسیار مهم و شایسته قدردانی است.
فرطوسی اظهار کرد: تصویب این قطعنامه کار سادهای نبود و با موانع و مخالفتهایی از سوی برخی کشورها مواجه شد، اما در نهایت با بهرهگیری از دیپلماسی فرهنگی و جلب حمایت کشورهای مختلف، قطعنامه منشور کوروش با اجماع اعضای یونسکو به تصویب رسید. نمایندگان کشورهای مختلف از پنج قاره نیز در حمایت از آن سخن گفتند و این موضوع نشان داد که میراث فرهنگی میتواند زمینهای برای گفتوگو و همگرایی میان ملتها باشد.
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران گفت: اهمیت این قطعنامه تنها در عنوان و شکل آن نیست، بلکه محتوای آن نیز واجد اهمیت فراوان است، از جمله اینکه کشورهای عضو یونسکو دعوت شدهاند منشور کوروش را در برنامههای آموزشی و کتابهای درسی خود معرفی کنند و از آموزههای آن در زمینه صلح، مدارا، حقوق بشر و احترام به تنوع فرهنگی بهره بگیرند.
او ادامه داد: منشور کوروش با اهداف یونسکو و بهویژه اهداف توسعه پایدار در زمینه صلح، عدالت، رفع تبعیض و مشارکت ملتها پیوند دارد و میتواند الگویی تاریخی برای ترویج رواداری و گفتوگوی فرهنگی باشد.
فرطوسی در پایان تأکید کرد: باید سرمایههای ملی را نه صرفاً متعلق به مرزهای جغرافیایی ایران، بلکه به مثابه گنجینههایی برای بشریت دید و با همکاری نهادهای دولتی و مدنی، زمینه معرفی و بهرهگیری جهانی از این میراث را فراهم کرد.
قطعنامه منشور کوروش، ۶ نوامبر ۲۰۲۵ برابر با ۱۵ آبان ۱۴۰۴ در صحن چهلوسومین کنفرانس عمومی یونسکو در سمرقند به ثبت رسید، «منشور کوروش کبیر» بهعنوان یکی از نخستین منشورهای حقوق بشر جهان که بر احترام به تنوع فرهنگی تأکید دارد، به رسمیت شناخته شد.