به طور مثال در بازار برنج، فعالان این حوزه میگویند با حذف ارز ترجیحی و افزایش هزینههای واردات، شاهد رشد محسوس قیمتها بودهایم؛ بهگونهای که در مقاطعی، نرخهای جدید بهصورت روزانه اعلام شده است. این نوسانات، علاوه بر تأثیرپذیری از نرخ ارز، تحت تأثیر هزینههای حملونقل، انبارداری و انتظارات تورمی نیز قرار دارد.
در بخش نهادههای دامی نیز شرایط مشابهی حاکم است. با حذف ارز ترجیحی واردات نهادهها، تأمین خوراک دام و طیور با نرخ ارز نیمایی یا آزاد انجام میشود که این موضوع مستقیماً بر قیمت عرضه در سامانه «بازارگاه» اثر گذاشته است. گزارشهای میدانی حاکی از آن است که قیمت برخی نهادهها در این سامانه با تغییرات مکرر همراه بوده و تولیدکنندگان ناچارند نهادههای مورد نیاز خود را با نرخهای متغیر و بعضاً افزایشی تأمین کنند.
کارشناسان اقتصادی معتقدند هرچند حذف ارز ترجیحی در بلندمدت میتواند به شفافیت بیشتر و کاهش رانت منجر شود، اما در کوتاهمدت، به دلیل انتقال شوک قیمتی به زنجیره تولید، موجب افزایش هزینه تمامشده کالاها شده است. این افزایش هزینه در نهایت در قیمت نهایی محصولات پروتئینی، لبنی و سایر کالاهای وابسته منعکس میشود.
تولیدکنندگان بخش کشاورزی و دامپروری نیز بر این باورند که نوسانات مداوم قیمت نهادهها، امکان برنامهریزی میانمدت و بلندمدت را دشوار کرده و ریسک فعالیت اقتصادی را افزایش داده است. از سوی دیگر، مصرفکنندگان نیز با تغییرات پیدرپی قیمتها، با بیثباتی در بازار و کاهش قدرت خرید مواجه شدهاند.
حبیبالله اسداللهنژاد - مدیرعامل اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی - در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به نوسانات اخیر قیمت نهادههای دامی در سامانه بازارگاه اظهار کرد: نهادههایی که امروز در بازارگاه عرضه میشوند، عمدتا مربوط به خریدهای ماههای گذشته هستند؛ با این حال، شاهد تغییر و افزایش روزانه قیمتها هستیم؛ روندی که بیش از آنکه مبتنی بر واقعیتهای اقتصادی باشد، به رفتارهای سوداگرانه شباهت دارد.
وی افزود: در شرایطی که عرضهکنندگان نهادهها کالا را با نرخهای دو ماه قبل خریداری کردهاند، افزایش مستمر و بعضا روزانه قیمتها در بازارگاه، این سامانه را از کارکرد اصلی خود که تنظیمگری و ایجاد ثبات در بازار است، دور کرده و به بستری برای ترویج سوداگری در حوزه نهادههای دامی تبدیل کرده است.
اسداللهنژاد ادامه داد: این وضعیت، قدرت برنامهریزی را از مرغداران سلب میکند. تولیدکنندهای که هر روز با نرخ جدیدی برای تامین خوراک مواجه میشود، امکان برآورد دقیق هزینههای تولید و تنظیم برنامه جوجهریزی را نخواهد داشت. نتیجه چنین شرایطی، افزایش ریسک تولید و در نهایت کاهش انگیزه فعالان این بخش است.
مدیرعامل اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی تصریح کرد: افزایش بیضابطه قیمت نهادهها مستقیما بر قیمت تمامشده مرغ اثر میگذارد و این موضوع در نهایت به افزایش قیمت مصرفکننده منجر میشود. در چنین فضایی، نه تولیدکننده از ثبات و امنیت اقتصادی برخوردار است و نه مصرفکننده از آینده قیمتها اطمینان دارد.
وی با تاکید بر ضرورت ورود جدی دستگاههای مسئول گفت: انتظار میرود نهادهای متولی، نظارت مؤثر و دقیقتری بر روند قیمتگذاری و عرضه نهادهها در سامانه بازارگاه اعمال کنند و اجازه ندهند این بستر، کارکرد اصلی خود را از دست بدهد. شفافیت در فرآیند خرید، قیمتگذاری و عرضه نهادهها، شرط اصلی بازگشت آرامش به بازار و تضمین استمرار تولید است.
اسداللهنژاد در پایان خاطرنشان کرد: اگر روند فعلی اصلاح نشود، تبعات آن نهتنها تولیدکنندگان بلکه کل زنجیره تامین و بازار مصرف را تحت تاثیر قرار خواهد داد و لازم است دستگاههای مسئول در این زمینه پاسخگو باشند.