در شرایطی که اقتصاد به اصلیترین دغدغه خانوادهها تبدیل شده، کارشناسان معتقدند بدون تقویت مسئولیتپذیری و مشارکت مردمی، سیاستهای حمایتی بهتنهایی قادر به حل پایدار مسائل خانواده نیست.
عصر تشکل - در سالهای اخیر، مسئله خانواده در ایران بیش از هر زمان دیگری در همتنیدگی عمیقی با چالشهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی قرار گرفته است؛ بهگونهای که اقتصاد به محور اصلی بسیاری از تصمیمها، نگرانیها و حتی تعویقها در حوزههایی چون ازدواج، فرزندآوری و پایداری خانواده تبدیل شده است. در چنین شرایطی، صرف اتکای خانوادهها به سیاستهای حمایتی حاکمیت، بدون تقویت احساس مسئولیت، توانمندی و مشارکت مردمی، نهتنها به حل پایدار مسائل منجر نشده، بلکه در برخی موارد به تعمیق احساس ناتوانی و انفعال اجتماعی انجامیده است؛ مسئلهای که ضرورت بازتعریف نقش تشکلهای مردمی بهعنوان حلقههای میانی مؤثر میان مردم و حاکمیت را بیش از پیش برجسته میکند.
صدیقه حجازی، مدیرعامل مجمع همیاران مدیریت زنان در گفتگو با مهر، با تأکید بر نقش همزمان حاکمیت و مردم در حل مسائل خانواده و جامعه، گفت: در حکمرانی حوزه خانواده، صرفاً با سیاستگذاری و قانونگذاری از سوی حاکمیت نمیتوان به نتیجه رسید؛ کنشگری و مسئولیتپذیری خود خانوادهها و مردم یک ضرورت انکارناپذیر است.
وی با طرح این پرسش که چه چیزی واقعاً میتواند مسئله خانواده را حل کند؟ اظهار کرد: در جامعهای که انتظار پویایی، رشد و پیشرفت داریم، نمیتوان تصور کرد بخشی از جامعه یا صرفاً حاکمیت فعال باشد و بخش دیگر از زیر بار مسئولیت شانه خالی کند. فرهنگ، زمانی معنا پیدا میکند که همه اجزای تشکیلدهنده آن، عنصر فعال باشند.
حجازی با اشاره به آموزههای دینی و قواعد حقوقی رایج در جهان افزود: در همه نظامهای حقوقی، حقوق و مسئولیتها در کنار هم تعریف میشوند. هر جا حقی برای فرد، نهاد یا مجموعهای در نظر گرفته میشود، حتماً مسئولیتهایی هم در قبال آن وجود دارد. این دو بدون هم معنا ندارند.
حاکمیت موظف به تسهیلگری در جهت احقاق حقوق مردم است
مدیرعامل مجمع همیاران مدیریت زنان با بیان اینکه حاکمیت موظف به تسهیلگری در جهت احقاق حقوق مردم است، تصریح کرد: این احقاق حقوق، چه در سطح فردی و چه در سطح جمعی و خانوادگی، بدون پذیرش مسئولیت از سوی مردم به نتیجه نمیرسد. اگر این دو در کنار هم قرار بگیرند، میتوان انتظار بروز اتفاقات مثبت و سازنده در جامعه را داشت.
وی با اشاره به تجربههای کشور در حوزه اقتصاد گفت: سالهاست مقام معظم رهبری بر ضرورت حضور مردم در عرصه اقتصاد تأکید دارند و حتی سال جاری را با محوریت مشارکت مردم در اقتصاد نامگذاری کردند. دلیل این تأکید روشن است؛ حتی بهترین سیاستها و تصمیمات حکمرانی، به دلیل محدودیتها و چالشهای ناخواسته، بدون مشارکت مردم به نتیجه مطلوب نمیرسد.
حجازی ادامه داد: رهبر معظم انقلاب بارها تأکید کردهاند که ما در دو مرحله موفق بودهایم؛ نخست در پیروزی انقلاب اسلامی و دوم در تشکیل نظام جمهوری اسلامی، که هر دو به دلیل حضور و مشارکت مردم محقق شد. اما در مرحله دولت اسلامی، عملاً متوقف شدهایم و نتوانستهایم به مرحله بعد برسیم. علت اصلی این توقف، ناتوانی در حفظ و تعمیق مشارکت مردم در این مرحله است.
وی افزود: مردم باید سهم خود را در اداره کشور بفهمند، بپذیرند و نسبت به آن احساس مسئولیت کنند. در این بخش، ما دچار عدم توفیق بودهایم و این نشان میدهد حتی در بهترین حالت حکمرانی، بدون ورود جدی مردم به صحنه، رسیدن به اهداف امکانپذیر نیست.
تشکلهای مردمی یکی از مهمترین مصادیق حلقههای میانی است
مدیرعامل مجمع همیاران مدیریت زنان با اشاره به نقش نخبگان و تشکلهای مردمی گفت: بر اساس بیانات مقام معظم رهبری، بخشی از نخبگان جامعه باید بهعنوان حلقههای میانی میان مردم و حاکمیت عمل کنند؛ از یک سو مطالبات، نیازها و مسائل مردم را بهدرستی احصا و به حاکمیت منتقل کنند و از سوی دیگر، مردم را با وظایف و نقشهایشان آشنا سازند.
او تشکلهای مردمی را یکی از مهمترین مصادیق این حلقههای میانی دانست و خاطرنشان کرد: این تشکلها میتوانند نقش تنظیمگری میان توده مردم و حاکمیت را بر عهده بگیرند و چند وظیفه اساسی را دنبال کنند.
حجازی، آموزش و فرهنگسازی را نخستین وظیفه تشکلها دانست و گفت: آموزش مهارت، ارتقای دانش و معرفت در حوزههای تخصصی و اصلاح ذائقههای نادرست اجتماعی از طریق فرهنگسازی، از مهمترین کارکردهای تشکلهای مردمی است.
وی رصد مسائل نوپدید را از دیگر وظایف این تشکلها برشمرد و افزود: جامعه همواره در معرض مسائل جدیدی است که گاه حاصل ترکیب عوامل داخلی و خارجیاند. تشکلهای کنشگر باید بتوانند این مسائل را بهموقع شناسایی کرده، هشدار لازم را به تصمیمگیران بدهند و همزمان دانش و مهارت مواجهه با آنها را به مردم منتقل کنند.
مدیرعامل مجمع همیاران مدیریت زنان ایجاد انگیزه و تحرک اجتماعی را وظیفه مهم دیگر تشکلها دانست و گفت: تشکلهای مردمی میتوانند حس مسئولیتپذیری را در مردم تقویت کرده و آنها را برای مشارکت در حل مسائل فردی، خانوادگی، محلهای، شهری و حتی ملی و فراملی به میدان بیاورند.
وی با اشاره به تجربههای موفق مشارکت مردمی در کشور اظهار کرد: در دفاع مقدس، حوادث طبیعی مانند سیل و زلزله، دوران کرونا و حتی در جنگها و بحرانهای اخیر، حضور مردم بهعنوان پشتیبان حاکمیت، نقش تعیینکنندهای در حل سریعتر مسائل داشته است. بدون این حضور، حاکمیت بهتنهایی توان حل همه مشکلات را نداشت.
حجازی در پایان با اشاره به مشارکت مردمی در حمایت از مردم مظلوم غزه و لبنان گفت: حجم کمکهای مردمی در این حوادث، بهویژه میزان اهدای طلا، به گفته منابع مطلع، چندین برابر کمکهای مردمی در طول هشت سال دفاع مقدس بوده است. این واقعیت نشان میدهد ظرفیت عظیمی برای مشارکت و حل مسئله در مردم وجود دارد. وظیفه ما فراهم کردن بستر، ایجاد انگیزه و تقویت این حس مسئولیتپذیری است؛ نقشی که تشکلهای مردمی میتوانند بهطور جدی آن را ایفا کنند.
منبع: مهر